Świadomość I Historia | Ogród

Kategoria: Świadomość i historia

MATERIALIZM HISTORYCZNY

Potrzeba tego typu refleksji nie może być kwestio­nowana. Wystarczy wziąć pod uwagę dwa względy. Umożliwia ona bardziej pogłębione rozumienie mate­rializmu historycznego w jego aspektach syn taktycz­nych (strukturalnych) i semantycznych (przedmioto­wych). Wzgląd drugi jest równie istotny. Rozmaite al­ternatywne interpretacje materializmu historycznego

PODSTAWOWE PYTANIE

Stąd podstawowym pytaniem materializmu histo­rycznego jest pytanie o czynniki sprawcze, których efektem jest zmiana i rozwój całej rzeczywistości społecznej. Operacja wyjaśniania obejmuje więc istotnie całość społeczną, rzeczywistość społeczną lub historię jako takie. Idzie o konstrukcję teorii, której przedmio­tem jest byt

ASPEKTY RZECZYWISTOŚCI

Ale sprawa nie kończy się bynajmniej na tym. Owe fragmenty czy aspekty rzeczywistości historycznej, ba­dane przez nauki społeczne i humanistyczne, stanowią’ ty o względnie wyizolowane układy czy strony we­wnątrz globalnego bytu społecznego. Są mu funkcjo­nalnie podporządkowane i objęte zakresem jego

ROLA TEORETYCZNEJ PODSTAWY

Materializm histo­ryczny pełni mianowicie rolę teoretycznej podstawy tych nauk, dostarczając dla ich wyników (przedmiotów) ostatecznych wyjaśnień, czyli wyjaśnień „w ostatniej instancji”.Odróżniać przy tym należy dwie sytuacje. Wyjaśnie­nia, których przedmiotem są prawa i teorie nauk spo­łecznych traktowane jako pewne fakty semantyczne,

NAUKI SPOŁECZNE

W tym ostatnim wypadku nauki społeczne, a dotyczy to samo i nauk przyrodniczych, wyjaśniane są przez materializm historyczny nie w swych treściach semantycznych, lecz podstawowych mechanizmach określających sposób ich zmiany i rozwoju. Idzie tu o szczególny przypadek za­stosowania formuły głoszącej

WIELORAKIE NASTĘPSTWA

Podstawą wydzielenia obu typów relacji nauk spo­łecznych do materializmu historycznego jest więc ich podwójne odniesienie do rzeczywistości społecznej: sta­nowi ona dla nich przedmiot badania, ale zarazem obej­muje je jako swój element i część składową. Sytuacja ta obfituje w wielorakie następstwa

KONSEKWENCJA ZAŁOŻEŃ

Stwierdzenie to nicze­go nie wyjaśnia, ale samo wymaga dopiero wyjaśnień. Jak sugerowaliśmy natomiast, wyróżniona pozycja ma­terializmu historycznego bierze się stąd, iż bada on najbardziej istotne dla wszelkich przebiegów społecz­nych determinanty, odpowiedzialne za całość historycz­nego procesu, do których odwołać się musi

LUŹNE SFORMUŁOWANIE

Pierwsze z nich to postulat antynaturalizmu. W luź­nym sformułowaniu stwierdzałby on, iż rzeczywistość społeczna zarówno co do swej natury i sposobu istnie­nia — bytu i bycia, by posłużyć się językiem Heidegge- ra — jest rzeczywistością sui generis, niewyprowadzalną ani niesprowadzalną

W SENSIE GENETYCZNYM

Nie będąc w sensie gene­tycznym przedłużeniem przyrody, rzeczywistość spo­łeczna nadbudowuje się nad nią w swoisty sposób, sta­nowiąc rezultat wytworzenia się specjalnego typu wię­zi i stosunków do rzeczywistości przyrodniczej w świe- cie ludzkich kolektywów. Podstawowy błąd tzw. naturalistycznych interpreta­cji materializmu historycznego,

ONTOLOGICZNE PRZEŚWIADCZENIE

U ich podstaw leżało więc ontologiczne przeświadczenie o możliwości zasadniczej re­dukcji całości bytu do rzeczywistości typu przyrodni­czego. Tymczasem byt jako taki, od momentu pojawie się się ludzkiej historii, występuje w dwu podstawowych formach – bytu przyrodniczego i bytu społecznego. Materializm

UDZIAŁ W WYTWARZANIU PROCESU

Nie znaczy to, że odmawia się udziału w wytwarzaniu procesu historycznego czynnikom transcendentnym względem rzeczywistości społecznej, np. geograficznym lub biologicznym. Odmawia im się tylko roli głównych determinatorów w tym procesie, a sam ich wpływ — co do swego zakresu, głębi,

W RZECZYWISTOŚCI PRZYRODNICZEJ

Jeśli rzeczywistość spo­łeczna redukuje się do rzeczywistości przyrodniczej, to zasadniczych determinatorów rozwoju społecznego po­szukiwać należy wewnątrz tej ostatniej — w zjawi­skach biologicznych, geograficznych itp. I taki właśnie kierunek poszukiwań charakterystyczny jest dla teo­retyków socjaldemokracji, włączając tu również Ple- chanowa ze